عید فطر، نویدبخش پیروزی انسان در جهاد با نفس است

عید فطر، نویدبخش پیروزی انسان در جهاد با نفس است


«عید سعید فطر، روزی است که مسلمانان امتحان مهم خود را در ماه مبارک رمضان در معرض قبول الهی قرار می‌دهند و تصمیم می‌گیرند برای ورود به ضیافت الهی در ماه مبارک رمضان در سال آینده، آمادگی لازم را در خود به وجود آورند.» این جملات قسمتی از سخنان آیت الله خامنه ای مقام معظم رهبری است که در یکی از خطبه‌های نماز عیدفطر ایراد فرموده‌اند. به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا، عید سعید فطر یکی از مهم‌ترین اعیاد در سنت اسلامی و نشان دهنده عبودیت خدای متعال در راستای سازندگی، وارستگی و معراج انسانی است. در خصوص این روز احادیث و روایت‌های بی شماری بیان شده تا بدانیم که این عید سرآغازی نوین برای استمرار حرکت سازنده مومنانی است که در جهت سازندگی، تهذیب نفس و مبارزه با شیطان درون تا نیل به هدف و آرمان والای الهی خویش به سیر تکاملی خود ادامه می‌دهند. در همین زمینه امام علی (ع) می‌فرمایند: «ای مردم! امروزِ شما، روزی است که در آن به نیکوکاران پاداش داده می‌شود و بدکاران در آن زیان می‌کنند. امروز، شبیه‌ترین روزها به قیامت شماست. با بیرون آمدن از خانه‌هایتان به مصلا، از بیرون آمدن از گورها و رفتن به پیشگاه خداوند یاد کنید، و از توقف و ایستادن در محل نماز، وقوف خود در برابر خدا را به یاد آورید و از بازگشت به خانه‌هایتان، بازگشت خود را به جهنم و بهشت فرا یاد آرید.»

احیای آن شب به دعا، غسل کردن پس از غروب آفتاب، خواندن دعای رؤیت هلال ماه، خواندن زیارت امام حسین (ع)، نماز و استغفار از مهمترین اعمالی به شمار می‌رود که علما و بزرگان دینی برای شب عیدفطر به اجرای آنها سفارش کرده‌اند.

عید سعید فطر جلوه‌ای از همدلی را باز می‌آفرینند و روز اتحاد سراسری میلیون‌ها مسلمان در تمام جهان است تا با برپایی نماز وحدت بخش فطر شاکر نعمت‌های بی پایان پروردگار بی همتا باشند. به همین مناسبت پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به گفت وگو با حجت الاسلام «حسین جوشقانی» مسؤول بنیاد تفحص سیره شهدا، استاد حوزه علمیه قم و پژوهشگر امور دینی پرداخت که در پی می‌آید.

– متن این گفت وگو را در ادامه می‌خوانیم:

ایرنا: تکریم عید سعید فطر چه ضرورتی دارد؟

حجت‌الاسلام جوشقانی: عید فطر، یکی از اعیاد بزرگ اسلام است و در روایت‌های زیادی آمده که در این روز اجر مؤمنان اعطا شده است و روز نخست شوال، روز تقسیم پاداش‌ها به شمار می‌رود. پس از یک ماه روزه داری، روزه داران عهد خود را با پروردگار تکمیل می‌کنند و از نعمت‌های او در روز عید فطر شکرگذاری به عمل می‌آورند. در این روز مؤمن به فطرت خود بازمی‌گردد و پس از یک ماه عبادت و تهجد ظرفیتی تازه در خود ایجاد می‌کند تا همانند فطرتش مطهر و بنده صالح خدا باقی بماند. اعمال توصیه شده برای عید فطر همچون اعمال شب قدر است.

مشکلات جوانان، تقویت وحدت جامعه و تکریم سالمندان از جمله ظرفیت‌های اجتماعی عید فطر محسوب می‌شود. مؤمنان با حضور در برنامه‌های مربوط به عیدفطر، ضمن دید و بازدید برای یکدیگر آرزوی قبولی طاعات نیز می‌کنند و این موجب تقویت اخوت و برادری در جامعه اسلامی می‌شود. عید فطر و رسوم مرتبط با آن سبب انسجام، وحدت، همبستگی و وفاق جمعی در جامعه خواهد شد. تمامی این رسوم از نهاد دین برخاسته و کارکردهای مثبت آن تاکنون برقرار مانده است و استمرار بخشیدن به آنها از طریق نهاد اجتماعی مانند خانواده، مدرسه، مسجد به ویژه رسانه ملی به حفظ الگوهای فرهنگی این عناصر فرهنگی می‌انجامد و جامعه‌ای متعادل و متوازن را سبب می‌شود. کنش اجتماعی دیدار با یکدیگر با تأسی از سیره پیامبر (ص) و ائمه معصوم (عم) تأثر از ارزش‌های دینی و مربوط به نظام اعتقادی است که فرد آن را از اجتماع در فرایند اجتماعی شدن به دست می‌آورد و باعث می‌شود جامعه نظم یابد.

ایرنا: نهادینه شدن رفتارهای وداع با ماه رمضان و عید فطر برای امت اسلامی چه ضرورتی دارد؟

حجت الاسلام جوشقانی: صله رحم، ارتباطات اجتماعی در سطح وسیع همچون برگزاری جشن‌ها و برنامه‌های مناسب از جمله اعمالی است که در مراسم عید سعید فطر انجام می‌شود که در این زمینه سیاست‌گذاران و مسؤولان باید با برنامه ریزی های منسجم و اصولی در هر چه باشکوه‌تر شدن این ایام بکوشند. در آخرین روز ماه رمضان و شب عید فطر مراسم‌هایی نظیر ختم قرآن، احیا و الوداع خوانی به صورت رفتارهای نهادینه شده‌ای هستند که هم روح مؤمن را جلا می‌دهند و هم ارتباط انسان با خدا را قوی‌تر می‌سازند و زنگار وجود انسان را از ناپاکی‌ها پالایش می‌کنند و اجر و پاداش الهی و برکات دنیوی و اخروی برای او به همراه می‌آورند. برای رسیدن به فیض معنوی و پاداش الهی این رسوم به واسطه کارکرد مثبت خود از گذشته تا به امروز استمرار داشته‌اند و چون این کنش‌ها برخاسته از نهاد دین است باعث حفظ انسجام و یگانگی نظام اجتماعی می‌شود. این اعمال از یک طرف نشان دهنده انگیزه شخصی و از طرفی دیگر عملی به شمار می‌روند که بر منافع جمع متکی است. بسیاری از مناسبت‌های دینی و مذهبی دارای اثراتی فراتر از بعد معنوی هستند که شناسایی و تعریف اصولی این حقایق گام بلندی در راستای ارتقا سطح باور مردم نسبت به دین و کاربرد آن در بُعد بیرونی خواهد بود.

ایرنا: اعمال واجب و مستحب در این ایام شامل چه مواردی می‌شود؟

حجت الاسلام جوشقانی: زکات فطره از مهم‌ترین واجبات اسلامی و عملی اجتماعی تلقی می‌شود. این عمل نگاه دین به مستمندان را نشان می‌دهد، یعنی مؤمن باید برای رفع فقر از نیازمندان برنامه داشته باشد و زکات فطره کمترین کاری به شمار می‌رود که باید انجام دهد زیرا تکمیل کننده یک ماه روزه داری است. این امر واجب الهی و مربوط به نهاد دین شناخته می‌شود و نشان دهنده نهایت تعهد و دانستن مسؤولیت در قبال فرامین الهی محسوب می‌شود که کارکرد آشکار آن تأمین نیاز مادی فقرا و کارکرد پنهان آن مبارزه با نفس اماره و همانا رسیدن به مراتب عالی اخلاقی است. ظرفیت‌های این روز، می‌تواند نشاط و تجدید میثاق در جامعه مؤمنان را به وجود آورد. خواندن دعای ندبه و دعا برای فرج امام زمان (عج) در این ایام بسیار پسندیده و شایسته است. وجود این رفتارها به صورت یک عرف اجتماعی شناخته می‌شود و انجام دادن آنها از طریق اعضای خانواده‌ها، نهادها و دیگر مراکز، حفظ الگوهای مثبت فرهنگی را به دنبال دارد و آرامش روحی و روانی، صلح و دوستی از دیگر آثار این ایام به شمار می‌رود. این هنجارها از راه خانواده‌ها به فرزندان آموزش داده می‌شود تا ضمن حفظ الگوهای فرهنگی روابط اجتماعی را نیز مستحکم کند.

ایرنا: نقش رسانه‌ها در شناخت این مراسم دینی و اسلامی تا چه اندازه می‌تواند در ترویج و تبلیغ اینگونه مناسک مؤثر واقع شود؟

حجت الاسلام جوشقانی: رسانه‌ها بزرگترین مرجع و آینه تمام نمای زندگی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی افراد حاضر در جامعه به شمار می‌روند که به منظور ترویج و تبلیغ رفتارهای دینی و مناسک خاص از جایگاه ویژه ای برخوردار هستند زیرا مسؤولیت راهبردی در انتقال مفاهیم و ارزش‌های دینی را بر عهده دارند. عید فطر نوید بخش پیروزی انسان در جهاد با نفس است و به شکرانه تزکیه و تهذیب روح برپا می‌شود. بنابراین باید فضای کلی برنامه‌ها شاد و مفرح و متناسب با ارزش‌های اسلامی باشد و از مجموعه تمهیدات لازم برای شادی آفرینی و انبساط خاطر مخاطبان بهره گرفته شود تا حس همبستگی فرهنگی در جامعه گسترش یابد. آئین‌ها و مراسم محلی و بومی اقوام که از اصالت فرهنگی نیز برخوردار هستند می‌توانند دستمایه تهیه و پخش برنامه‌های عید فطر قرار گیرند. در بحث آداب و رسوم عید فطر به منظور چگونگی معرفی، احیا و انتقال به نسل امروز، بازسازی مراسمی که در گذشته مرسوم بوده و مقایسه آن با رسوم امروزی به شکل فیلم، سریال و مستندسازی در خصوص تأثیر هر یک از رسوم شایسته بر روی دیگر نهادها از نکاتی است که می‌تواند در راستای تقویت بُعد اجتماعی عید فطر راهگشا باشد.

پژوهشم **۹۱۱۷**۲۰۰۲**۹۱۳۱

منبع: ایرنا / پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *